Odzkodowanie a zadośćuczynienie

1/20/2019 odszkodowanie zadośćuczynienie

Pojęcie „odszkodowanie” i „zadośćuczynienie” często na gruncie języka potocznego używane są zamiennie. Jednak w prawie cywilnym jest zupełnie inaczej...

ODSZKODOWANIE A ZADOŚĆUCZYNIENIE

Odszkodowanie

Odszkodowanie związane jest ze szkodą majątkową, a więc szkodą, której wartość określona jest pieniężnie. Uprawnionym do jego dochodzenia jest ten kto szkodę odniósł (poszkodowany), zaś zobowiązanym podmiot odpowiedzialny za spowodowanie szkody. Celem odszkodowania jest wyrównanie szkody, którą odniósł poszkodowany. Wyrównanie tej szkody obejmuje zarówno straty jak i utracone korzyści – np. spodziewany dochód, którego poszkodowany nie osiągnął, gdyż niezdolny był do pracy z powodu zdarzenia powodującego szkodę.

 

Zadośćuczynienie

Zadośćuczynienie związane jest natomiast ze szkodą niemajątkową, określaną mianem krzywdy,dotyczącą uszczerbku w dobrach osobistych. Świadczenie to dotyczy zatem szkody na osobie, a konkretnie dotyka sfery dóbr osobistych, których katalog, zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego (KC) jest katalogiem otwartym (ustawodawca wymienia w nim przykładowe dobra osobiste nie eliminując możliwości dochodzenia innych niż wymienione). Przepisy KC mówią w takiej sytuacji o zadośćuczynieniu pieniężnym, które w istocie jest próbą przeliczenia na pieniądze doznanej krzywdy, dotyczącej doznanych przez osobę negatywnych przeżyć( cierpień fizycznych, psychicznych) na skutek konkretnego zdarzenia powodującego tę krzywdę. Zobowiązanym do zadośćuczynienia pieniężnego jest więc, również jak w przypadku odszkodowania, ten kto odpowiada za zdarzenie powodujące krzywdę.

 

Różnice pomiędzy odszkodowaniem a zadośćuczynieniem

Punktem wyjściowym w przypadku odszkodowania i zadośćuczynienia jest wystąpienie szkody – w majątku lub na osobie. Wystąpić musi więc zdarzenie powodujące tę szkodę oraz istnieć musi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą, co oznacza, iż wystąpienie szkody jest normalnym następstwem danego zdarzenia.

W razie wystąpienia szkody majątkowej zasadnym jest żądanie odszkodowania, które ma zrekompensować doznane straty i ewentualne utracone spodziewane korzyści. W tym celu warto zadbać o przygotowanie wszelkich dowodów, mających dowieść wysokości żądanej kwoty odszkodowania. Warto w praktyce pamiętać, iż w przypadku, gdy dochodzić będziemy odszkodowania od firmy ubezpieczeniowej, bardzo często mamy do czynienie z zaniżaniem wartości proponowanej sumy odszkodowania. W tych przypadkach szczególnie warto skierować sprawę na drogę sądową.

Zadośćuczynienie z kolei występować będzie w tych sytuacjach, gdzie zaistniało zdarzenie powodujące szkodę niemajątkową – krzywdę powodującą negatywne przeżycia danej osoby. Najczęściej takimi negatywnymi przeżyciami są: ból fizyczny po doznanym urazie bądź związany z rehabilitacją lub cierpienia następujące w psychice osoby po doznanym długotrwałym lub trwałym urazie ciała. Często zdarza się, iż osoby w starszym wieku doznając uszczerbku na zdrowiu ograniczającego możliwość poruszania się popadają w depresję. Oczywistym jest, iż nie jest możliwe określenie w wymiarze pieniężnym skali cierpień fizycznych czy psychicznych, dlatego też prawo cywilne posługuje się sformułowaniem „ odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego”. Ustalenie tej „odpowiedniej sumy” powoduje w praktyce liczne trudności procesowe. Sądy w tym zakresie opierają się z reguły na opiniach biegłych.

Zadośćuczynienie w przeciwieństwie do odszkodowania ma charakter fakultatywny. Oznacza to, że to do sądu należy ocena czy w danej sprawie przyznać poszkodowanemu zadośćuczynienie. Tym większa więc rola profesjonalnego pełnomocnika, aby zebrać i przedstawić w sposób przekonujący i logiczny dowody oraz okoliczności przemawiające za przyznaniem takiego zadośćuczynienia pieniężnego.

 

Kiedy odszkodowanie, a kiedy zadośćuczynienie

Pomimo, iż odszkodowanie i zadośćuczynienie to dwie odrębne instytucje prawa cywilnego, pamiętajmy, iż  zdarzają się sytuację, w których możemy dochodzić przed sądem obu tych świadczeń w jednej sprawie. Bardzo częstym takim przypadkiem procesowym są sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie związane z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu. Jeśli w wyniku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia doszło do śmierci osoby, osoby najbliższe z rodziny zmarłego mogą również dochodzić z tego tytułu zadośćuczynienia.

Bardzo często występują sprawy o odszkodowania komunikacyjne, a więc związane z ruchem pojazdów mechanicznych.  Do tej kategorii odszkodowań należą szeroko pojęte wypadki drogowe.

W obrocie cywilnoprawnym rozpowszechnione są również odszkodowania umowne, związane z zastrzeżonymi w umowie karami umownymi. Kara umowna jest instytucją prawa cywilnego polegającą na obowiązku zapłaty po jednej ze stron umowy w razie zaistnienia określonego w umowie zdarzenia związanego z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania niepieniężnego wiążącego strony.

Innym rodzajem odszkodowań są np. odszkodowania z tytułu ubezpieczeń na życie. W razie śmierci ubezpieczonego wskazanej w umowie ubezpieczenia osobie przysługuje świadczenie odszkodowawcze. Umowy ubezpieczeniowe obejmują bardzo często również składniki majątku ubezpieczonych, takie jak dom, mieszkanie, materiały budowlane, czy pozostałe znaczące składniki majątku.

Najbardziej rozpowszechnionym zaś przypadkiem dochodzenia zadośćuczynienia, poza sprawami związanymi z uszczerbkiem na zdrowiu, są zadośćuczynienia dotyczące naruszenia dóbr osobistych. Dobra te skatalogowane zostały w art. 23 KC i obejmują np.: wolność, zdrowie, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji.